In dit Ermelose bos kwamen schuilen en verzet dicht bij elkaar
ERMELO - In de bossen bij Drie liggen twee plekken die samen een indringend verhaal vertellen over de Tweede Wereldoorlog: het onderduikershol en het monument van Jannes. Op het eerste gezicht lijken het twee afzonderlijke geschiedenissen, maar ze zijn nauw met elkaar verbonden.
“Wat hen bindt is de familie Born, die met beide gebeurtenissen te maken had,” vertelt Joke Pieters. “En het feit dat alles zich afspeelde in de bossen van Drie.” Vanuit Stichting Natuur- en Milieuplatform Ermelo zet zij zich in om deze geschiedenis zichtbaar te maken.
Verzet in het bos
Het onderduikershol werd begin 1943 aangelegd. “Met hulp ook van de boswachter Born”, aldus Pieters. De schuilplaats bood onderdak aan mensen die wilden ontkomen aan de Duitse bezetter, bijvoorbeeld om niet naar de arbeidsdienst te hoeven, vertelt Pieters. Anderhalf jaar lang functioneerde het hol als veilige plek, totdat het in juli 1944 werd ontdekt en ontmanteld.
Niet alleen vader Born was actief in het verzet. Ook zijn zoons zette zich in. Eén van hen, Jannes Born, werd in het bijzonder zeer actief in het verzet. Dat werd hem fataal. Hij werd verraden en op 13 december 1944 om het leven gebracht, in de bossen vlakbij het huis van de familie Born. Op de plek waar hij werd doodgeschoten, staat nu het monument dat in Ermelo bekend is als het 'Monumentje van Jannes'.
Oud-onderduikers kloppen aan
De geschiedenis wordt vandaag de dag levend gehouden door onder anderen Hans Born, de jongste broer van Jannes en Evert van de Beek. Hans was tijdens de oorlog nog een kind, maar draagt het verhaal van zijn familie met zich mee. “Toen het allemaal gebeurde was hij vier jaar.”
Evert van de Beek raakte later bij toeval betrokken toen hij op een boerderij in Drie woonde. De familie die eerder in die boerderij had gewoond hielp de onderduikers regelmatig, met bijvoorbeeld eten. Na de oorlog zochten meerdere oud-onderduikers de boerderij en klopten bij Van der Beek aan. Ze hadden vragen over het onderduikershol en wilden het graag zien. Van de Beek, ook oud-wethouder van Ermelo, heeft zich er nadien hard voor gemaakt om het onderduikershol zichtbaar te maken in Ermelo.
Terug in de tijd
Mede dankzij hem, kunnen bezoekers tegenwoordig zelf zien waar het verhaal zich afspeelde. Met markeringen in het bos is aangegeven waar zich het woon-, slaap- en vluchtgedeelte bevonden. Daarnaast zijn er recent QR-codes geplaatst bij zowel het onderduikershol als het monument. Via deze codes zijn audiofragmenten te beluisteren waarin de geschiedenis wordt verteld door Hans en Evert zelf.
Jaarlijks bezoeken scholieren het gebied om meer te leren over de oorlog. “Dan stappen ze als het ware terug in de tijd, naar 1940", vertelt Joke. Tijdens excursies en beleeflessen krijgen leerlingen inzicht in wat onderduiken betekende en hoe mensen keuzes maakten onder extreme omstandigheden. Dat maakt indruk, merkt Pieters. “Vooral bij het monumentje van Jannes, ja, ze vallen allemaal stil. En er wordt enorm intensief geluisterd."
Heb je een tip of opmerking? Mail onze redactie via info@locomediagroep.nl.