- We leven in de tijd tussen Pasen en 5 mei. Bij de boodschap van Pasen horen overwinning op het kwaad, verlossing, bevrijding, uitzicht. Bij 5 mei hoort ook bevrijding, te beginnen met de gesloten vrede die volgde op de Tweede Wereldoorlog. Vrede is meer dan alleen de afwezigheid van oorlog, wordt terecht gezegd. Bij vrede hoort onlosmakelijk ook vrijheid. Vrijheid is echt zo’n begrip dat je moet proeven, het is de smaak van zonder dreiging in het leven kunnen staan. Als bij ons een politieauto de straat in rijdt duiken we niet de kelder in; hooguit denken we ‘o, er is zeker weer een wietkwekerij ontdekt’. Echte vrijheid proef je, adem je in.

Vrijheid smaken vraagt om bewustwording. Het besef dat er enorme aantallen mensen hun leven gaven voor de vrijheid die wij nu genieten. Dat het niet vanzelfsprekend is dat we kunnen doen wat we doen. Dat we mogen denken, een mening mogen hebben en die ongestraft kunnen uiten. Dat we mogen geloven in een hoger doel en daarvoor samen komen zonder dat dat verboden is of belemmerd wordt. Dat we ons kunnen ontplooien. Dat we zelfs mogen demonstreren maar tegelijk bij bedreigingen in welke vorm ook kunnen terugvallen op de bescherming van een overheid. Want we leven in een rechtsstaat, binnen het grote goed van een democratie, met een gecontroleerde overheid en een vrije pers, en ga maar door. Leuke vraag bij het vak Maatschappijleer zou kunnen zijn: waarom is Nederland geen corrupt land? Of: wat gebeurt er in ons land als je een minister beledigt?

Die bewustwording van de kwetsbaarheid van vrede en vrijheid krijgt natuurlijk juist nu een enorme ‘boost’ door de ellende van de oorlog in Oekraïne. Vaak merk je dat juist jonge mensen erdoor overrompeld worden; het overvalt hun: hoe kan dit? Ouderen hebben al gauw meer kennis over hoe bijvoorbeeld WO-II ontstond, of zijn zich misschien breder bewust van brandhaarden in de wereld of andere smeulende kwesties waaruit zomaar een oorlog kan ontstaan. Denk aan de lange lijst van aanspraken van China op Taiwan, de regelmatig uit de hand lopende conflicten tussen Israel en de Palestijnen, het gevaar van Iran, Noord-Korea en ga maar door. Dat klinkt al gauw exotisch, ver van ons bed. Maar bij de oorlog in de Oekraïne is dat dichtbij gekomen. Het grenst aan ons vrije Europa, als uitvloeisel van een al jaren bestaande spanning Rusland en de zich uitbreidende Navo.

Bij dit alles voel je je als gewoon klein mens onmachtig. De ruimte en mogelijkheden om ‘er wat aan te doen’ komen niet veel verder dan opvang van vluchtelingen, geld geven bij acties. Wat we wel kunnen doen is onze ogen ervoor open houden dat ook in Nederland verkeerde sentimenten toenemen. We moeten ons blijven verzetten tegen radicalisme, racisme, vreemdelingenhaat, holocaustontkenning, complottheorieën, ondermijning van de rechtstaat door politieke opruiing, bedreiging van rechters of vrije pers, enz. Scheefgroei heeft als voedingsbodem vaak het zich niet begrepen voelen van individuen of groepen mensen, ervaren onrecht door overheidsinstanties (helaas komt dat ook voor in onze rechtsstaat), populistische politici die vijandbeelden creëren en niet schuwen zich van nepnieuws te bedienen. Vrijheid wordt bedreigd als men puur individuele gedachten, behoeften of belangen uitleeft zonder rekening te houden met de schade die anderen daarbij lijden.

Zo bezien kunnen we dus wel iets doen; er zijn heel veel activiteiten mogelijk die ons helpen onze enorme vrijheid te beleven. Vrijheid is geen betonnen zekerheid, je moet het koesteren. En gelukkig gebeurt dat ook nog massaal, niet alleen bij de dodenherdenking, niet alleen op de feestdag van 5 mei, maar eigenlijk in alle kleine momenten waarop we elkaar ontmoeten, samenleven en met elkaar omgaan. Dichtbij dus: in je huis, je buurt, je werk, je vriendenkring. Zo zijn 4 mei en 5 mei beide belangrijke oppeppers om zorgvuldig om te gaan met onze onvoorstelbaar grote vrijheid.

Ton van Leijen (avanleijen@lijbrandt.nl)

Deel dit artikel