- De omvang en hevigheid van de boerenprotesten hebben duidelijk gemaakt wat er misgaat in onze maatschappij. Als je bij het stikstofprobleem vrijwel geïsoleerd één sector in de tang neemt dan is dat psychologisch dom en humaan gezien onzorgvuldig. Het ‘uitventen’ van de gekleurde kaart liet zien hoe contraproductief dat werkte. Nog los van het tot dusver ontbreken van bevredigende antwoorden op bepaalde vragen, zoals over het verschil van het beleid in met de meeste omringende landen. Het blijft dus alsnog nodig om te gaan werken aan een bredere geïntegreerde benadering, waarbij alle sectoren aan bod komen, maar dan wel in een echte dialoog met de mensen daarbinnen.

Intussen wordt steeds duidelijker met welk probleem de overheid zit: haar manier van optreden. Deze bestuursstijl zou met dit kabinet gaan veranderen, maar komt nog niet van de grond. Er is nog steeds teveel korte termijnaanpak door snel met een zak geld te komen, of met reparatiewetgeving waardoor zaken (verder) worden dichtgeregeld. Wat gisteren werd afgeschaft blijkt morgen weer nodig.Met als gevolg wachtlijsten, onvoldoende expertise of personeelsgebrek. De overheid moet zich extra blijven inspannen om zich echt in te leven in de situatie van getroffenen, en hen tegelijk te blijven committeren aan problemen die ons allemaal raken. Het is nogal wat om het bedrijf dat je erfde van je voorgeslacht bedreigd te zien, gemangeld door externe krachten die jou in het verleden dwongen om beleid te voeren waar je zelf niet om had gevraagd. Dat vraagt van de overheid ander beleid, met meer empathie, minder maatregelen, meer dialoog. Wijs beleid dus.

Onze boeren bewijzen zichzelf en de samenleving een dienst door nu over te schakelen naar een constructieve, toekomstgerichte aanpak. Boeren zijn van huis uit ondernemers die hebben leren omgaan met een veelheid van ontwikkelingen die hun bedrijfsvoering raken. Ontwikkelingen die ook vaak veranderen. Trefwoorden zijn Europa, voedselproductie, markt, dierenwelzijn, seizoenen, klimaat. Boeren kunnen incasseren én schakelen, ze beschikken over denkkracht. Daarom mogen we van hen en zeker van hun eigen organisaties verwachten dat die met intelligente en wijze tegenvoorstellen komen. Als ik me niet vergis zijn de eerste rimpelingen daarvan ook al zichtbaar.

Het helpt niet inde loopgraven te blijven zitten of om wetenschappelijk onomstotelijke onderzoeksgegevens te negeren of te ontkennen. Ik kan me ook niet voorstellen dat alle boeren denken dat alles eigenlijk gewoon kan blijven zoals het nu is. Maar laten ze afstand nemen van opjuttende en foute beweringen, van terminologie als zou ‘men’ hen om zeep willen helpen. Laten ze complotdenkers en andere krachten die de rechtsstaat ondermijnen op afstand houden. Veel boeren ervaren de plannen als wordt hen huis en haard ontnomen; hoewel dat te ongenuanceerd is raakt het in een redelijk groot aantal situaties toch hun levenswerk, hun ‘way of living’. Dat is ingrijpend en pijnlijk. Tussen dat en een oplossing voor het stikstofprobleem zit dan ook de echte spanning.

Ik hoop dus dat het sterkste antwoord van de boeren zal liggen in goed inhoudelijk tegenspel, met doordachte alternatieve plannen en aanpak. Ik las ergens de term ‘opgavegericht handelen’: een prikkelend motto! Als we alleen maar afstand nemen van iedereen waarmee we van mening verschillen raken we steeds verder in het slop. Natuurlijk kun je in de loopgraaf blijven, natuurlijk kun je een gesprek weigeren, natuurlijk kun je de soms opduikende veenbrand van wantrouwen tegen de overheid blijven voeden met daden van revolutie. Maar waarom zou je dat doen als er een ook een constructieve benadering mogelijk is.

Er is nog een partij die schuldig is aan de problemen: wij, de consument. Ook wij kunnen niet gemist worden bij het werken aan een oplossing. Zoals boeren bijvoorbeeld gestuurd werden door de banken (“U moet groter bouwen, anders rendeert de investering niet”) laten ook wij ons consumptiegedrag sturen door externe partijen; zoals de producenten van steeds luxere barbeques, door kookrubrieken, de weekfolders enz. Onze uitdijende consumptie van o.a. vlees vergroot de problemen van klimaat en duurzaamheid; terecht wordt daar veel aandacht voor gevraagd. Wie eerlijk is ziet dat we daarin een overheid nodig hebben die doet wat we zelf niet kunnen of willen.

Je kunt dit allemaal te idealistisch noemen. Maar ik ga er nog steeds vanuit de meeste Nederlanders niet uit zijn op het onderuit halen van onze democratie, maar op een harmonische, vreedzame wereld waarin het goed is met elkaar te leven. Iedereen kan, nee moet daaraan bijdragen.

Ton van Leijen (avanleijen@lijbrandt.nl)

Deel dit artikel