- In april dit jaar was er weer de jaarlijkse boekenweek met - uiteraard - veel aandacht voor ‘het boek’ en ‘het lezen’. Daarbij werd in de media ook grote zorg geuit over het feit dat er zo weinig wordt gelezen. Vooral onder jongeren neemt het lezen van langere teksten of boeken af, was een van de conclusies. Maar wat lees ik nu: het lezen onder jongeren neemt weer toe, met een voorliefde voor fantasy-verhalen. Waarom ben ik daar blij mee? Want wie geen boek leest is toch niet meteen een ongelukkig mens?

Ontlezing is enorm toegenomen met de komst van internet en de beeldcultuur. Nu is internet haast een bibliotheek op zich: het biedt veel en je kunt er snel over van alles en nog wat informatie vinden. Maar deskundigen noemen schermlezen een slechte ontwikkeling: het verandert mensen. Recent wetenschappelijk onderzoek laat zien dat digitalisering ondermijnend is voor de discipline, de concentratie, het vermogen abstract te denken en te redeneren en om betogen beter te begrijpen.

Die veranderingen herkennen we denk ik wel. Bijvoorbeeld in de manier waarop we nieuws vergaren over de wereld om ons heen. Zo wordt erop gewezen dat er bij continu on-line zijn er angst kan ontstaan iets te missen (in jargon: fear of missing out, afgekort fomo). Je kunt je natuurlijk niet in een boek concentreren als de telefoon die naast je ligt voortdurend piepjes afgeeft van nieuwe berichten. Toch denk ik dat je van internetgebruik wel degelijk veel kunt leren, zoals ik bij sommige van mijn kleinkinderen ook zie. Het nut van lezen moet je gewoon naast internetgebruik zien.

Maar ik ben ervan overtuigd dat het lezen van een goed boek je iets biedt wat je bij schermgebruik bijna altijd mist. Dan heb ik het niet allereerst over een studieboek dat je leest om over een onderwerp te leren, of een boeketreeksboekje voor pure vakantieverstrooiing. Ik denk aan romans, of ze nou historisch zijn, romantisch, psychologisch zijn, dan wel sciencefiction of een thriller bevatten of over de oorlog gaan. Wie de rust neemt om echt te lezen - dieplezen heet dat – verplaatst zich tijdelijk in een andere wereld. Spanning, verbazing, bewondering, het kan allerlei effect op je hebben. Een goed boek werkt als een spiegel die je wordt voorgehouden: hoe zou ik in die situatie reageren?

Wie het aandurft een beetje aan zelfreflectie te doen kan in een goed boek een enorm hulpmiddel vinden om je eigen normen en waarden te vormen of je oordeelsvermogen aan de tand te voelen. Het biedt ook heerlijke stof om over door te praten met anderen. Zeker onze jongere mensen worden gestimuleerd een moreel kompas te ontwikkelen door hen te intrigeren, nieuwsgierig te maken, vragen te leren stellen, een mening te vormen over goed en kwaad. Literatuuronderwijs is daarom van niet te onderschatten belang, naast (andere) kunst en cultuur. “Schoonheid en nieuwsgierigheid kunnen een mens veranderen.” *) Daarom ben ik zo blij als jongeren weer meer gaan lezen. Want wie niet leest doet zichzelf tekort.

*) Een citaat van de Braziliaan Bernando Paz Bernando Paz, een voormalig mijnbouwmagnaat, die in zijn land een kunstlandschap aanlegde.

Ton van Leijen (avanleijen@lijbrandt.nl)

Deel dit artikel