- Een aanvoerder van een voetbalteam wil geen One Loveband dragen, wel een Respectband. Daar kun je van alles van vinden, en dat las je dan ook weer royaal in de media. Er werd gewezen op de clubafspraken waaraan je je hebt te houden, er werd betwijfeld of het argument van ‘godsdienstige redenen in verband met de achterban’ wel oprecht is dan wel een smoes om de eigen mening te verbloemen, enz. Toch valt er in dergelijke voorvallen iets anders op. Dat is de grote en vaak verziekende spanning tussen idealen, vrijheid van meningsuiting en de dwang tot correct denken.

In dit soort discussies zie je een rare mix van solidariteit, kopieergedrag, drive tot tot persoonlijke expressie, identiteitsbeleving, vrijheidsdrang enz. Een willekeurige greep voorbeelden: ‘je suis Charlie’; de Oekraïense vlag als profielfoto; historische figuren of situaties die we fout zijn gaan vinden (denk aan het neerhalen van standbeelden, het paneel op de Gouden Koets, Zwarte Piet); de omgekeerde Nederlandse vlag, blokkades (of erger) een t-shirt met choquerende tekst. Ze zijn nogal verschillend: soms is het een reactie uit eerlijke solidariteit, soms is het een reactie uit verwarring of verzet tegen een gevoeld onrecht, soms wordt het gevoed door complotdenken. Wat ze wel gemeen hebben: de behoefte of impuls om een daad te stellen.

Het is complex om te zoeken naar het waarom van de felheid waarmee de discussies soms worden gevoerd. Er zit een overtuiging achter, zorg, angst, frustratie, agressie, of domheid. Soms proef je er een opvlammende behoefte in om een soort nationale eenheid te beleven, een nieuw wij-gevoel in onrustige tijden. En als de overheid dat niet biedt dan proberen we zelf iets op touw te zetten, of steunen we personen of clubs die ongeveer roepen wat we zelf niet kunnen verwezenlijken. Of we luisteren naar wat goed klinkt, maar soms niet deugt. Voeg daaraan toe dat betrouwbare zingevende of normerende instituties (religieus dan wel in de media) aan invloed hebben verloren en je krijgt al een aardig beeld van de spanning in onze veranderende samenleving.

En dan is er het vooruitgangsgeloof: we streven idealen na, soms door wetten of regels ondersteund. En hier wringt het al gauw. We kennen in ons land een ongelooflijk grote vrijheid: van meningsuiting, van persoonlijke expressie in uiterlijk, gedrag enz. En zo heeft het begrip ‘woke’ een nieuw leven gekregen. Oorspronkelijk betekende dat wakker worden of in verzet komen tegen misstanden, maar vandaag de dag wordt het negatief geladen als (politieke) doorgeschoten correctheid. Een gevolg daarvan kan weer zijn dat we denken zoveel het gelijk aan onze kant te hebben dat we dat een ander willen opleggen.

De stap is klein om vervolgens iedereen die zich niet naar die correctheid voegt als onze tegenstander te zien. Geen regenboogvlag? Geen armband? Geen … ? Dan ben je waarschijnlijk toch een racist, anti homo, xenofoob, vreemdelingenhater, dan keur je het onrecht zeker goed, enzovoorts. In de spanning tussen ideaal en daarop gebaseerde daden zie je steeds meer de onwil tot luisteren, langs elkaar heen praten, ordinaire ruzie. Of een duivels dilemma zoals in de actuele discussie over het al dan niet naar Qatar gaan door regering en koningshuis. Terwijl het juist een mooie constructieve dialoog zou moeten opleveren, waarin we proberen elkaar te begrijpen en eventueel via een compromis de vrede in de samenleving te bewaren.

Het wordt tijd voor een publieksvriendelijke campagne. Met slogans als: Je hoeft niet overal een mening over te hebben. Zeg niet alles wat je denkt. Voor jouw mening zijn geen spandoek, vlag of barricaden nodig. Ga gewoon door met je normale leven, daarin behoor je tot een overgrote meerderheid. Wees gerust: je bent een normaal mens. Laat je niks wijsmaken. Heb je wel iets waarvoor (of waartegen) je echt wilt strijden, ook prima, maar doe dat met positieve actie, dat levert je ook meer begrip en steun op. En luister eens echt naar de ander, soms heeft die gelijk. Stel dat zijn of haar situatie ook jou overkomt. Of iets dergelijks.

Ton van Leijen (avanleijen@lijbrandt.nl)

Deel dit artikel