Onder meer de gemeenten Ede, Wageningen, Barneveld, Nijkerk en Putten die op dit onderwerp bij elkaar zijn aangesloten in Regio Foodvalley, staan achter het plan. "We zijn in de regio de afgelopen weken druk bezig geweest met de vraag: "Hoe krijgen we weer een beetje tempo in het oplossen van het probleem dat al zes jaar in dit gebied ligt.", zegt wethouder Jan Pieter van der Schans. Omdat de gemeenten dicht bij natuurgebied De Veluwe liggen, kan er door twee recente stikstofuitspraken van de rechter niks meer. Het is namelijk praktisch onmogelijk om een natuurvergunning te krijgen voor bijvoorbeeld een bouwproject. Ook boeren hebben last van de uitspraken. "De nood is hoog. We zitten echt op slot."

'Al veel boeren gestopt'
In overleg met alle gemeenten zijn er maatregelen en oplossingen bedacht om uit de crisis te komen. Woensdagmiddag overhandigt Van der Schans het stuk aan minister-president Dick Schoof, die namens het kabinet leiding geeft aan een speciale stikstofcommissie die snel een oplossing moet zoeken om uit de problemen komen. Van der Schans: "Ik hoop dat de premier z'n voordeel uit ons werk haalt." Concreet willen de gemeenten dat ze zelf regie krijgen in het oplossen van de crisis. "We moeten in dit gebied maatwerk leveren. En dat kunnen we als gemeenten toch het beste."

De maatregelen die Regio Foodvalley voorstelt om uit de stikstofcrisis te komen richten zich op zowel de korte- als lange termijn. Zo moet beter in kaart worden gebracht hoeveel de stikstofuitstoot al verminderd is, zodat projecten sneller een vergunning kunnen krijgen. Daarnaast pleit de regio voor een gebiedsgerichte aanpak. Dat betekent dat er niet langer per individueel project wordt gekeken of het door mag gaan, maar dat er per gebied afspraken worden gemaakt over wat er mogelijk is en onder welke voorwaarden.

'Ambitieus, maar haalbaar'
"De stikstoftuitstoot in het gebied moet echt naar beneden", benadrukt Van der Schans. "De doelen van het Rijk zijn ambitieus, maar haalbaar. Als we bijvoorbeeld kijken naar hoeveel boeren er in Ede al meedoen aan de uitkoopregeling en hoeveel boeren er sowieso al stoppen omdat ze op leeftijd zijn en geen opvolger hebben, dan gaat de uitstoot al flink naar beneden."

Voor agrariërs die blijven moet de kans komen te innoveren. "De boer moet weer ruimte krijgen om z'n werk te doen, met minder regeldruk", zegt Van der Schans. "Daarnaast is het ook belangrijk dat er boeren in de regio blijven, zodat we de innovatiekracht hier houden. Dat is heel belangrijk voor de toekomst."

Stikstofzone
De natuur herstellen, vindt Regio Foodvalley ook belangrijk. Daarom stellen de gemeenten een stikstofzone rondom kwetsbare natuur voor. Ook de provincie Gelderland, die donderdag met plannen komt, denkt over zo'n zone na. Betekent het dan dat bedrijven die in die zone vallen weg moeten? "Nee", zegt Van der Schans. "Maar we moeten wel werken aan de vermindering van de uitstoot van het bedrijf dat daar zit. Dat vergt maatwerk. Verplaatsen van een bedrijf kan ook een oplossing zijn."

Toch zegt Van der Schans dat de maatregelen die Regio Foodvalley voorstelt, pijn kunnen doen. "De afgelopen zes jaar heeft laten zien dat als je niks doet, of vooral op elkaar blijft zeiken, dat het dan misschien een klein beetje geen pijn doet, maar iedereen blijft stil en iedereen kijkt naar elkaar en er gebeurt niks. En daar moeten we echt vanaf."

'Niet verkeerd'
Boerenorganisatie LTO Gelderse Vallei vindt de plannen van de gemeenten 'in de kern nog helemaal niet zo verkeerd zijn', zegt voorzitter Wim Brouwer. "Er zitten zeker aanknopingspunten in waar we met elkaar over in gesprek willen. Wij zien ook dat de regio op slot zit. Dat willen we oplossen. En dat dat niet makkelijk is snappen we ook. Het rapport geeft aanknopingspunten waar we mee verder kunnen."

Brouwer maakt zich wel zorgen over de mogelijkheden die gemeenten hebben. Op dit moment spelen gemeenten namelijk geen grote rol in het oplossen van de stikstofcrisis, zoals Van der Schans ook al aangeeft. "Dat ze nu naar Schoof gaan met dit plan, vind ik goed. En er zullen hopelijk dingen uit het plan gehaald worden die ons verder gaan helpen." Of het kabinet ook naar de gemeenten gaat luisteren, wordt later pas duidelijk. Het is de verwachting dat de commissie van premier Schoof binnen enkele weken met haar bevindingen komt.