De meest wijze lessen over jezelf doe je niet op in cursuszaaltjes maar in je gewone gedoetje, laten we zeggen met een collega bij de koffieautomaat, met een buurman op straat, bij een babbel met een kennis in de supermarkt. Zelfonderzoek is vooral ingrijpend bij de grote vragen van het leven die je echt zelf moet zien te beantwoorden. Hoe wil ik in het leven staan? Heb ik wel een eigen mening, of volg ik in feite wat anderen, de familie, de groep enz. vinden? Leeftijd speelt een grote rol, zeker als je kijkt naar onze jongeren.

Volwassenen worden evengoed vaak opgeslokt door de hectiek van de dag; ze moeten veel borden in de lucht houden, in hun werk, hun relaties, het gezin of de maatschappelijke verplichtingen. In een latere fase, als kinderen het huis uit zijn of wanneer je met pensioen gaat komt er meer rust en ruimte voor zelfonderzoek. Mooie en ontdekkende vragen kunnen opkomen: leef ik zoals ik me vroeger als ideaal had voorgesteld? Wat zou ik vanaf nu het liefst gaan doen? Geloof ik eigenlijk nog wel in mijn eigen principes, uitgangspunten?

Bruce Springsteen – een leeftijdsgenoot van me - zei in een interview dat hij bij het ouder worden het meest mist “de schoonheid van het lege blad: met zoveel leven nog voor je, beloften, mogelijkheden, geheimen, avonturen, dat blad dat daar gewoon ligt en je uitdaagt om erop te schrijven”. Een mooi beeld. Soms zet een ingrijpende gebeurtenis ons stil. Je raakt je baan kwijt, gaat scheiden, wordt ziek, verliest een dierbare. Je leven komt op de kop te staan. Dan moet je geforceerd een bladzijde van je levensboek omslaan, je leven over een andere boeg gooien, bepaalde relaties herstellen of oppoetsen, of juist afbouwen.

Misschien ontdek je nieuwe kanten aan jezelf: sluimerende eigenschappen, niet ontwikkeld (of verwaarloosd) talent, creativiteit, en oog voor de ruimte die je eerder niet had of niet had ontdekt. Soms moet je eerst dingen meemaken, meer levenslessen opdoen om in zo’n andere fase te komen of een omslag aan te durven. Het is jammer om te wachten op een verdrietige aanleiding of ouderdom. Eerlijk naar jezelf durven kijken blijft een leven lang belangrijk en verrijkend. Schaven aan jezelf, ruimte scheppen voor wat bij je past, je niet te laten inkapselen door ‘men’, de groep of welk extern harnas ook maar.

Evengoed moet je je ogen niet sluiten voor wat je voor anderen betekent, want juist die anderen ontdekken je vaak aan je eigen waarde en de betekenis voor hen van je unieke persoonlijkheid. Zelfonderzoek, werken aan je leefwijze en geestelijke bagage houdt nooit op. Wie zichzelf durft te bevragen investeert in zichzelf. Vakanties zijn buitengewoon geschikt om hierover na te denken en te praten met mensen die kunnen luisteren.

Ton van Leijen (avanleijen@lijbrandt.nl)