21 gemeenten krijgen hun begroting in 2026 niet meer sluitend. Provinciebestuurder Helga Witjes ziet tekorten van zeven of acht miljoen bij gemeenten. Volgens haar zijn die tekorten niet te dichten met makkelijke oplossingen, maar moeten er pijnlijke keuzes worden gemaakt. "Hoe kunnen we de zorg verminderen? Of scholen niet meer renoveren of wegen minder onderhouden. Dat willen gemeenten niet, maar ze kunnen niet anders."

'Monsterbezuinigingen'

De Nederlandse gemeenten krijgen in totaal 2,3 miljard minder geld. Gemeenten voelen zich in de steek gelaten. Gemeenten zijn voor een groot deel van hun inkomsten afhankelijk van het Gemeentefonds. Dat is belastinggeld dat de landelijke overheid ophaalt en aan gemeenten geeft. Hoe groot het fonds is, wordt vanaf 2026 anders berekend en daardoor ontstaat een tekort.

Gemeenten noemen dit het ravijnjaar en willen dat het kabinet ingrijpt. "Wij staan schouder aan schouder met gemeenten", zegt gedeputeerde Witjes, die ook vindt dat dit opgelost moet worden. "We vinden dat het rijk over de brug moet komen met extra geld."

Haagse discussie

In de landelijke politiek wordt daar nu volop over gesproken. Het kabinet heeft meer wensen, zoals investeren in defensie en in gevangenissen. Die keuzes worden gemaakt in de Voorjaarsnota. De provincie wil niet wachten op die Haagse discussie.

Waar normaal gesproken de provincie aan het einde van het jaar de financiën van gemeenten onder de loep neemt, gebeurt dat nu al in het voorjaar om problemen vroegtijdig te signaleren. "Met een stuk of twintig gemeenten gaan we deze maand al in gesprek om te kijken: wat ga je doen aan bezuinigingen? Lukt dat? Kunnen we jullie helpen?" Rond de zomer wil gedeputeerde Witjes helder hebben hoe groot de problematiek is.

Wat heeft de provincie met gemeentelijke financiën te maken?
De provincie heeft de jaarlijkse taak de begrotingen van gemeenten te beoordelen. Ambtenaren controleren of de begroting voor volgend jaar én de meerjarenraming in orde zijn, oftewel: zijn de inkomsten hoog genoeg om geld uit te geven voor de plannen die er zijn? Als beide aspecten niet in orde zijn, dan moet de gemeente de begroting aanpassen en stelt de provincie de gemeente onder 'preventief toezicht'. Totdat de begroting in orde is, moet een gemeente goedkeuring vragen om bepaalde uitgaven te doen. Als de problemen zo groot zijn, dan krijgt een gemeente een Artikel 12-status. De gemeente krijgt extra geld, maar staat onder curatele van de provincie en heeft dan minder vrijheden om eigen keuzes te maken.